عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
61
المسالك و الممالك ( فارسى )
( 224 ) - جوزجان : نام كورهاى وسيع از كورههاى بلخ خراسان ؛ بين مرورود و بلخ واقع شده و از شهرهاى آن أنبار و فارياب و كلار است . در آن يحيى بن زيد بن على بن الحسين على بن ابى طالب ، كشته شد . ( 225 ) - شبورقان : مخفف آن شبرقان است ، شهرى نيكو در جوزجان نزديك بلخ ، فاصلهاش تا أنبار يك منزلگاه از سمت جنوب . ( 226 ) - غور : كوهستان و ولايتى بين هرات و غزنه ؛ سرزمينى سرد و وسيع و ترسناك مىباشد . ( 227 ) - خلم : شهرى از نواحى بلخ واقع در ده فرسخى آن سامان ؛ شهرى است عربهاى اسد و بنوغيم و قيس در روزگار فتوحات وارد آن شدند . شهرى كوچك داراى روستاها و باغات و رستاقها و كشاورزى بسيارى است . ( 228 ) - خوارزم : نام شهر نيست ، بلكه نام ناحيه و منطقهاى است كه بزرگترين شهر آن امروز به جرجانيه موسوم است و منطقهاى آبادان و سرسبز است . ( 229 ) - فيل : شهرى در ولايت خوارزم كه گفته مىشود در آن درگذشته فيل وجود داشته ، سپس نام منصوره بر آن نهاده شد و در حال حاضر گرگانج نام دارد . ( 230 ) - نخذ : ناحيهاى در خراسان كه ميان چندين ناحيه از جمله فارياب و زم و اليهوديه و آمل واقع است . ( 231 ) - ترمذ : از شهرهاى مشهور و بزرگ ، واقع بر كناره رود جيحون در سمت شرق و داراى كهندژ و حومه و گرداگردش ديوار است و بازارهاى آن با آجر تسك فرش شده است . ( 232 ) - چغانيان : ولايتى عظيم در ما وراء النهر متصل به بخشهاى ترمذ ؛ ابو عبد الله محمد بن احمد البناء بشارى گويد : چغانيان ناحيهاى آباد و داراى خيرات فراوان است . ( 233 ) - صرمنجان : از روستاهاى ترمذ و جزء بلخ به شمار مىآيد ، فارسها آن را صرمتكان گويند . ( 234 ) - دارزنجى : به روايت ياقوت « دارزنج » از روستاهاى چغانيان است . ( 235 ) - شومان : شهرى در چغانيان آن سوى شهر جيحون و از جمله مرزهاى اسلامى است و مردمانش قدرتمند مىباشند ؛ در اين سرزمين زعفران به عمل مىآيد . و عدهاى آن را با « واشجرد » يك كوره دانند و شهرى كوچكتر از ترمذ است . ( 236 ) - واشجرد : شهرى در سمت ترمذ و شومان كوچكتر از آن است و از واشجرد و شومان تا نزديكى چغانيان زعفران به سرتاسر جهان صادر مىشود . ( 237 ) - راست : ( به روايت ياقوت راشت ) : شهرى در منتهى اليه خراسان و آخرين شهر مرزى خراسان است ، فاصلهاش تا ترمذ هشتاد فرسخ و ميان دو كوه واقع است ؛ مدخل تركان جهت حمله به سرزمين اسلام مىباشد ، لذا فضل بن يحيى بن خالد بن برمك بر آن دروازهء محكم قرار دارد . ( 238 ) - بهار : از روستاهاى مرو ، و به آن بهارين نيز گويند . ( 239 ) - قارض عام : به روايت ياقوت ( قارض ) : شهركى در طخارستان .